ဒေလီမြို့၏ သမိုင်းအလှတရားကို အထူးထင်ရှားစေသော Red Fort (Lal Qila) သည် မိုဂိုလ်အင်ပါယာ၏ အာဏာတော်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုတောက်ပမှုကို အပြည့်အဝ ဖော်ပြထားသော အထင်ကရခံတပ်ကြီးတစ်ခုဖြစ်ပါသည်။
၁၆၃၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင် Shah Jahan မှ မြို့တော်ကို Agra မှ Delhi သို့ ရွှေ့ပြောင်းရန် ဆုံးဖြတ်ပြီး Shahjahanabad ဟုခေါ်သော မြို့အသစ်တည်ဆောက်ရာတွင် Red Fort ကို အဓိကခံတပ်အဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၆၄၈ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့ပြီး အနီရောင်သဲကျောက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသောကြောင့် “Lal Qila” ဟုခေါ်ကြသည်။
ခံတပ်၏ နံရံများသည် ၂.၄ ကီလိုမီတာခန့် အရှည်ရှိပြီး မြင့်မားသည့် နံရံကြီးများက အတွင်းရှိ အရေးကြီးသော နေရာများကို ကာကွယ်ထားသည်။ အတွင်းပိုင်းတွင် မိုဂိုလ်မင်းများ၏ အာဏာတော်နှင့် အနုပညာကို ပြသသော ခမ်းနားသည့် အဆောက်အဦများ တည်ရှိနေသည်။
Diwan-i-Aam (ပြည်သူ့အခန်း) သည် ဘုရင်က ပြည်သူများ၏ တိုင်ကြားမှုများကို လက်ခံဆွေးနွေးရာနေရာဖြစ်ပြီး၊ Diwan-i-Khas (မင်းအခန်း) သည် နိုင်ငံရေးအရေးကြီးသော ဆုံးဖြတ်ချက်များ ပြုလုပ်ရာနေရာဖြစ်သည်။ Diwan-i-Khas တွင် “If there is paradise on earth, it is this, it is this, it is this” ဟု ရေးသားထားသော ကဗျာစာသားသည် မိုဂိုလ်အင်ပါယာ၏ အလှတရားနှင့် အောင်မြင်မှုကို ဖော်ပြထားသည်။
Red Fort ၏ အထူးထင်ရှားသော အင်္ဂါရပ်တစ်ခုမှာ “Nahr-i-Bihisht” ဟုခေါ်သော ရေစီးကြောင်းစနစ်ဖြစ်ပြီး အဆောက်အဦများအတွင်းကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းကာ အေးမြမှုနှင့် အလှတရားကို ပေးစွမ်းခဲ့သည်။ Rang Mahal (အရောင်စုံမဟာရုံ) နှင့် Khas Mahal တို့သည် မိုဂိုလ်မင်းဆက်၏ အိမ်ရာနှင့် အပန်းဖြေနေရာများဖြစ်ပြီး အတွင်းအလှဆင်ပညာများ အထူးထင်ရှားသည်။
Red Fort သည် ၁၈၅၇ ခုနှစ် အိန္ဒိယလူထုလှုပ်ရှားမှုတွင် အရေးကြီးသော နေရာတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ Mughal အင်ပါယာ၏ နောက်ဆုံးဘုရင် Bahadur Shah Zafar ကို ဒီနေရာမှ ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး၊ ဒီအဖြစ်အပျက်သည် မိုဂိုလ်အင်ပါယာ၏ အဆုံးသတ်ကို ကိုယ်စားပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် အင်္ဂလိပ်လက်အောက်တွင် စစ်တပ်အခြေစိုက်စခန်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး အချို့သော မဟာရုံများကို ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် Red Fort သည် နိုင်ငံရေးအရေးကြီးသော သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နှစ်စဉ် August 15 တွင် အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ်မှ Red Fort မှ နိုင်ငံတော်မိန့်ခွန်း ပြောကြားခြင်းသည် ယနေ့ထိ ဆက်လက်ကျင်းပနေသော ရိုးရာဖြစ်သည်။
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် UNESCO World Heritage Site အဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ပြီး ယနေ့တွင် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းမှ ခရီးသွားများ လာရောက်လည်ပတ်သော အထင်ကရနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
